Terug naar toen: over de belaagde brug…

1. Met de trein naar een verre en herwonnen wereld

Begin februari 1992 stapte ik uit de trein op het perron in Sint-Peterburg, in een wereld vol sneeuw met vele donkere schimmen die, in hun bontjassen weggedoken, zich naar de uitgang begeven. Ik voelde me een beetje beduusd in die helderwitte sneeuw, met de daartegen donker afstekende trein en de doelbewust voortbewegende bontjassen… Maar ook voelde ik me gelukzalig: “ja!!! Dit is waarom ik deze studie gekozen heb; ik voel me hier in dit onbekende, “verre” land, ten diepste op mijn plaats!”

2. Zaterdag 4 oktober 2025, Zeist

Ik ben op weg naar de uitgang van de zaal, na een mooie lezing over “Tien dagen aan de andere kant” , met aansluitend een mooi kringgesprek en een intense zoektocht naar hoe we toch geopend kunnen blijven naar gesloten deuren, naar hoe we in onszelf de vrede kunnen vinden en bewaren, naar hoe we loskomen van de twee-eenheid die onze wereld lijkt te regeren: goed – fout, voor – tegen, zwart – wit…

3. Maandag 27 oktober 2025, Plaaggeesten op Schiphol

De ochtend begint met een paar plaaggeesten. Mijn bus naar Voorschoten blijkt opeens geschrapt te zijn waardoor ik een later reisadvies heb via Leiden. Maar omdat ik zeer ruim de tijd genomen had en dit alternatieve advies zonder problemen verloopt, ben ik nog altijd ruim voor 8.00 uur en dus ruim op tijd op Schiphol. Reisgenote Maria is al op Schiphol aanwezig, aan het ontbijten en druk aan het schrijven op het terras van de Burger King, in de aankomsthal van het station. Maar een tweede plaaggeest dient zich al snel aan: reisgenote Eva heeft vertraging en zij komt dus waarschijnlijk pas na 8.00 u aan. Dus zodra ze gearriveerd is, gaan we zo snel mogelijk op weg naar de gates en zoeken naar ons vliegtuig op de vertrekborden. Daar dient zich echter een derde plaaggeest aan: er staat dat onze vlucht geannuleerd is.

4. Nacht van 27 op 28 oktober 2025, grensovergang Estland – Russische federatie, op de route via Pskov.

We staan in de rij in het douanekantoor van de Estse douaniers en grenspolitie. We hebben een eerste controle van onze bagage achter de rug. Voordat we het pand betraden, had de “Duitse Rus”, die naast Eva in de bus zit en al ruim 30 jaar in Duitsland woont en werkt en nu op weg is naar zijn moeder die in een provinciestadje woont, ons het volgende dringende advies meegegeven: “Dames, voordat je naar binnengaat, neem een neutrale houding aan. Wees rustig en meewerkend aanwezig, stel geen onnodige vragen, bemoei je niet met regelgeving, straal niets anders dan neutraliteit uit en zorg dat je niet onnodig opvalt.”

5. In het grenskantoor van de Russische Federatie

Vol spanning vanwege de onduidelijkheid over hoelang e.e.a. gaat duren staan wij, de “Noorse Russin” en ik, samen met nog een jongeman en een andere dame, te wachten in een open ruimte die zich bevindt tussen de deur naar buiten en nog een paar andere deuren aan de ene kant, en een paar hokjes met weggetjes ertussen en daarachter weer een ruimte met bagageband en bagage-scanapparatuur. Eva en Maria zijn zonder kleerscheuren door de controles gekomen, ondanks de vele stuks bagage die ze mee hebben. Maar ik heb van de streng ogende jongedame in het paspoortcontrole-hokje te horen gekregen dat ik terug moet, een formulier moet invullen en daar moet wachten op een gesprek met de FSB. De Noorse Russin en ik hebben net onze gesprekken achter de rug en nu is het onduidelijk hoe het precies verder gaat en wanneer we onze paspoorten terugkrijgen.

6. Weerzien met Sint-Petersburg

In de vroege ochtendschemer doemen vele nieuwbouwprojecten en mooi opgeknapte wegen en gebouwen op. Dit alles ziet er vooral in mijn ogen heel blinkend nieuw uit, aangezien mijn meest “recente” herinneringen aan het land de grote crisistijd van de jaren 90 is. We stoppen even in Pskov, maar helaas ergens bij een nogal vaag gebouw wat verder van het centrum in een buitenwijk. In de verte zien we wel mooie uienkoepels van kerken en oude muren. Maar helaas is er geen tijd om daarnaartoe te gaan.

7. In het Petersburgse openbaar vervoer

In de bus op weg naar ons hotel, informeer ik Eva en Maria op een gegeven moment dat we nog 1 halte voorbij moeten en daarna op onze eindbestemming zijn, want de bus is heel lang onderweg over de eindeloze Nevski Prospekt. Als de conductrice mij Nederlands hoort spreken, vraagt de ze direct op de man af: “waar komen jullie vandaan?” En zoals ik mij nog kan herinneren van mijn studietijd hier in de 90-er jaren, gebeurt dat heel vanzelfsprekend in het Russisch, zonder eerst te informeren of ik Russisch spreek en waarbij men er haast automatisch al vanuit lijkt te gaan dat als je je in deze omstandigheden in hun land begeeft, het haast niet anders kan dan dat je de taal spreekt of op zijn minst begrijpt.

8. Aankomst in ons tijdelijk thuis

We zijn geheel uitgeput van het eindeloze lopen en sjouwen en zakken ten slotte moedeloos neer op de stenen traptreden op weg naar een grote toegangsdeur in een groot, historisch pand. Dit lijkt de ingang te zijn van het “hotel”. Maar dat staat nergens aangegeven. Er zit alleen een cijferplaat op de deur en wij weten geen toegangscode, noch of dit inderdaad de deur is naar het “hotel”. Ons internet werkt niet, ik ben de enige met een (werkende) smartphone en telefoneren via Telegram kan niet vanaf niet-Russische telefoonnummers. Gewoon bellen zal peperduur zijn. Ik ben net begonnen te wikken en wegen of het verstandig is om te proberen via de reguliere weg te bellen naar een nummer dat ik uit mijn aantekeningen heb weten te vissen, als opeens de deur van het pand opengaat.

9. In de Hermitage – het voormalige Winterpaleis van de tsaren

Een stoet jonge kinderen in de leeftijd van ongeveer 5 tot 7 jaar, komt samen met de rondleidster aanlopen en houdt stil voor het schilderij van Rembrandt “Portret van een oude man in het rood”. De rondleidster vertelt over de oude man, die waarschijnlijk altijd hard gewerkt heeft, wat je kan zien aan zijn ruwe, benige en rimpelige handen en vermoeide blik en houding. Ze vraagt aan de kinderen wat ze denken over deze man, kijkend naar het schilderij: “is het een goede man of niet?” “Een goede man!” klinkt het direct in koor, zonder aarzeling.

10. In de Gostinyi Dvor – de overdekte bazaar

Achter een lange, okergele zuilengalerij bevinden zich vele etalageramen met een boogje aan de bovenkant, en hier en daar openslaande klapdeuren naar een lange, overdekte “winkelstraat” met aan weerzijden diverse winkeltjes. “Hartelijk welkom”, staat er in zowel het Russisch als het Chinees op de deuren. Het Engels of een andere Europese taal ontbreekt. Dit viel mij ook al eerder op in busstations, metro’s enzovoort. Bij een van de winkeltjes wordt o.a. huisraad verkocht. Eva is er stil blijven staan omdat ze gecharmeerd is geraakt van de diverse emaillen pannen in alle soorten en kleuren.